1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer>

พิมพ์

แนวความคิดหลักในการสร้างพระอุโบสถ

วัดป่าเจริญราช

    การออกแบบพระอุโบสถในครั้งนี้มีความประสงค์ที่จะสืบทอดวิธีคิด ระบบคิด กรรมวิธีการก่อสร้างรวมทั้งความงามที่เกิดจากรูปทรงและรูปอากาศ กล่าวคือกระบวนการทางความคิดของช่างในอดีตนั้นเขาคิดอะไร มีการกำหนดความหมายให้สัมพันธ์กับระบบคิดอย่างไร การใช้เครื่องมือที่มีอยู่อย่างจำกัดในขณะนั้นปรับใช้กับวัสดุคือไม้ที่มีอยู่มากมายเป็นโครงสร้างหลักจนเกิดความงามและยังประโยชน์ทั้งทางกายภาพและจิตใจอย่างไร จากพระบาลี นิยฺยานิโก แปลว่า ธรรมอันนำออก (นำออกจากภพ) นำสัตว์ออกจากสงสาร เครื่องนำออก นำออกไปจากทุกข์1 คือสำเภาทองซึ่งพระสงฆ์และช่างในอดีตสร้างรูปอากาศทางสถาปัตยกรรมพระวิหาร พระอุโบสถ

    โดยกำหนดความหมายลงในผังอาคารเป็นรูปสำเภาดังกล่าว อีกบทหนึ่งที่ว่า พุทฺโธเสฎโฐติโลกสฺมึ แปลว่า พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสูงสุดในโลกทั้งสามหรือภูมิทั้งสามนั้น ถูกกำหนดความหมายรูปอากาศช่วงกลางอาคารแบ่งเป็นสามช่วงเสาแทนภูมิทั้งสามแล้วประดิษฐานพระประธานรูปแทนพระพุทธเจ้าในมณฑปรูปวิมานบริเวณห้องอากาศกลาง แทนเขาพระสุเมรุศูนย์กลางจักรวาฬ ลักษณะดังกล่าวตัวอาคารจึงเปรียบเสมือนเป็นจักรวาฬหนึ่งโดยมีเขาพระสุเมรุเป็นศูนย์กลาง

    การตกแต่งส่วนประกอบอื่นๆของอาคารล้วนมีความเชื่อมโยงกับเรื่องราวต่างๆของคติจักรวาล เขาพระสุเมรุ เช่น ลวดลาย พรรณพฤกษาในป่าหิมพานต์ รูปนาคผู้รักษาระเบียงชั้นแรก ครุฑผู้รักษาระเบียงชั้นที่สอง กุมภัณฑ์ผู้รักษาระเบียงชั้นที่สาม ยักษ์ผู้รักษาระเบียงชั้นที่สี่ และท้าวมหาราชทั้งสี่ผู้รักษาระเบียงชั้นที่ห้าของเขาพระสุเมรุ2 เป็นต้น

    ในอดีตพระสงฆ์และช่างใช้ระบบหน่วยนับทางยาวที่เรียกว่า อทฺธานสงฺขยา3 เริ่มตั้งแต่ปรมารณุจนถึงโยชน์ แต่ใช้ในวงการช่างมากที่สุดก็จะเหลือเพียง คืบ วา ศอก เดี้ยม กำมือ และสี่นิ้วขวาง4 จำนวนนับระยะทางหรือความยาวในการก่อสร้างอาคารในพระศาสนา จึงถูกกำหนดความหมายให้สัมพันธ์กับจำนวนที่เกี่ยวกับความสำคัญของจำนวนที่ใช้ในพระพุทธคุณ พระธรรมคุณ และ พระสงฆ์คุณ ในการนี้เป้าหมายสูงสุดของพระศาสนาในส่วนของพระธรรม นวโลกุตฺตรธมฺ อันหมายถึงมรรคสี่ ผลสี่ และพระนิพพพานหนึ่งจึงถูกกำหนดเป็นความยาวช่วงห่างของเสาสี่ต้นกลางอาคารเท่ากับเก้าศอกกับอีกหนึ่งคืบ ส่วนช่วงเสาที่ถัดออกไปทั้งด้านทิศใต้ปละทิศเหนือเป็นช่วงเสาละแปดศอกกับอีกหนึ่งกำมือ ในอดีตหากไม่จำเป็นไม่นิยมใช้จำนวนเต็ม จะเลือกเพิ่มเศษไว้โดยมีแนวคิดว่าเป็นการเผื่อชีวิต5 จำนวนแปดศอกก็สัมพันธ์กับ อฎฐงฺคิกมคุ มรรคมีองค์แปด ระเบียงข้างกว้างช่วงละหกศอก ข้างละสองช่วงก็คือ อายตน สิบสอง เป็นต้น

    อีกประการหนึ่งเกี่ยวกับแนวแกนหลักของพระอุโบสถสัมพันธ์กับการกำหนดความหมายของทิศสำคัญในพระพุทธศาสนา พระสงฆ์และช่างโบราณจะใช้วิธีเล็งดาวช้างหลวง6 ช่วงระยะเวลาระหว่างเดือนแปดถึงเดือนสิบเอ็ดเหนือ ประมาณตั้งแค่เดือนพฤษภาคมถึงเดือนสิงหาคม เหตุที่เรียกดาวช้างหลวงนั้นก็ด้วยว่า ช้างเวลาจะตายตามธรรมชาติจะหันหัวไปทางทิศดาวช้างหลวงเสมอ ดาวช้างหลวงก็คือดาวเหนือ ซึ่งโดยปกติจะทำมุมเบี่ยงไปทางทิศตะวันออกของแนวแกนแม่เหล็กโลกประมาณสององศา ถ้าหากแปลความหมายจากพระบาลีบทเดิมคือ โลกุตฺตรธมฺ นั้นนอกจากคำว่า โลก แล้วอุตฺตร หรือ อุตฺตโร7 แปลว่าสูงสุดหรือทิศเหนือด้วย ซึ่งเป็นที่ทราบกันว่าหมายถึงแดนแห่งพระนิพพาน อันที่จริงเกี่ยวกับทิศเหนือยังมี ปรากฏอยู่อีกหลายแห่ง เช่น ธรรมดาของพระโพธิสัตว์ : ...พระโพธิสัตว์ผู้ประสูติแล้วได้ครู่หนึ่ง ประทับยืนด้วยพระบาททั้งสองอันสม่ำเสมอผินพระพักตร์ทางด้านทิศอุดร...8 หรือมหาปรินิพพานสูตร ...ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าพร้อมด้วยพระภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่เสด็จไปยังฝั่งโน้น แห่งแม่น้ำหิรัญวดีเมืองกุสินาราและศาลวันอันเป็นที่แวะพักแห่งมัลลกษัตริย์ รับสั่งกะท่านพระอานนท์ว่า เธอจงช่วยตั้งเตียงให้เราหันศรีษะไปทางทิศอุดรระหว่างไม้สาละทั้งคู่เราเหนื่อยแล้ว จักนอน...9 พระอุโบสถและพระวิหารของวัดหลักหรือวัดสำคัญของเมืองต่างๆในอดีตก็มักจะใช้แนวแกนเหนือ-ใต้ เป็นแนวแกนประธาน เช่น วัดภูมินทร์ น่าน พระอุโบสถหันหน้าขึ้นเหนือ วัดพระสิงห์ เชียงใหม่ พระอุโบสถหันหน้าขึ้นเหนือ พระอุโบสถพระนอนทวารวดี บ้านคลองขวาง ต.เสมา อ.สูงเนิน จ.นครราชสีมา อยู่แนวแกนทิศเหนือ - ใต้ สององศาตะวันออก พระอุโบสถวัดนางพญาศรีสัชนาลัย สุโขทัย หันหน้าขึ้นเหนือ แม้กระทั่งในรัชกาลที่หนึ่ง สร้างวัดสุทัศน์ฯ เพื่อเป็นศูนย์กลางของกรุงเทพฯ ก็กำหนดให้พระวิหารที่ประดิษฐานพระศรีศากยมุณีเป็นอาคารประธาน ก็หันหน้าขึ้นเหนือ การลดส่วนหรือย่อมุมผังอาคารสัมพันธ์กับการลดชั้นหลังคา

    นอกจากจะทำให้เกิดรูปทรงสามมิติที่สมบูรณ์แล้ว เนื่องจากระบบแปคอสองแยกห่างจากกัน เวลาถูกแสงเกิดเงาระนาบหลังคาจึงแยกเป็นอิสระ ประกอบกับไม่มีผนังโดยรอบอาคาร ระบบหลังคาทั้งหมดจึงรู้สึกลอยเบาไปด้วย นอกจากนี้ภายในอาคารไม่มีฝ้าเพดานเปิดให้เห็นกรอบโครง ซึ่งเป็นตัวรับน้ำหนัก ขณะเดียวกันก็ทำหน้าที่แบ่งรูปอากาศภายในร่วมกับช่วงเสา ทำให้เกิดโครงสร้างรูปอากาศที่เลื่อนไหลไม่หยุดนิ่ง การเพิ่มชายคาด้านข้างช่วงกลางอาคารอีกหนึ่งระนาบ นอกจากมุขด้านหน้า-หลังประกอบกับการลดระดับพื้นในแนวใต้ระนาบหลังคาที่สามดังกล่าว เปิดให้ลานทรายยื่นเข้ามาจนถึงแนวเสาที่สองแล้วเชื่อมต่อด้วยแนวตั้งของระนาบหินทรายสัมพันธ์กับระนาบพื้นไม้ ลักษณะดังกล่าวนอกจากเป็นการเปิดให้อากาศเย็นจากร่มไม้โดยรอบไหลถ่ายเทสะดวกไม่ร้อนอบ อันเหมาะกับเมืองไทยซึ่งมีอากาศร้อนชื้นแล้ว โอกาสที่แสงแดดส่องเข้าในอาคารก็จะมาได้เพียงแนวลานทรายใต้ชายคาเท่านั้น ด้วยว่าอาคารหันด้านข้างขวางตะวันอยู่ทั้งเช้าและบ่าย แดดก็จะช่วยไล่ความชื้นบริเวณลานทรายใต้ชายคาในฤดูฝนไปในตัว ด้านทิศเหนือ-ใต้ ของอาคารมีผนังกั้นจนถึงอกไก่ แสงจากด้านข้างกว่าจะเข้าถึงกลางอาคารบริเวณมณฑปพระประธาน ก็จะเหลือเพียงแสงที่สลัวสบายตาตลอดวัน แสงเรืองๆสลัวทอดกระทบพื้นไม้และแนวเสาสีเข้มจะเน้นความเรืองรองวาววับของมณฑปสีทองที่ประดิษฐาน พระประธานกลางอาคาร ด้วยว่าสีทองจะดูดรับแสงได้มากในที่มืดสลัว

    งานในพระศาสนาล้วนเป็นสื่อเชิงสัญลักษณ์ ไม่ว่าจะเป็นศิลปะหรือสถาปัตยกรรม หากเปรียบรูปที่ปรากฎเป็นกาย การกำหนด ความหมายก็เป็นเสมือนใจ ถึงแม้ว่ากาย คือตัวรูปทรงและรูปอากาศจะเสื่อมสลายพังไปก็ตาม แต่ใจคือความหมายที่ถูกกำหนดขึ้น อย่างเช่น พระอุโบสถในเขตเสมาลึกลงไปแปดหมื่นสี่พันโยชน์และสูงขึ้นไปในอากาศแปดหมื่นสี่พันโยชน์ ตราบใดยังไม่มีการสวดถอนก็ยังคงสภาพเป็นพระอุโบสถอยู่เหมือนเดิม

    ในการนี้หากจะอนุรักษ์เพื่อสืบทอดหรือสร้างขึ้นใหม่สมควรอย่างยิ่งที่จะต้องติดตามวิธีคิดอันเป็นตัวกำหนดการก่อรูปทั้งหมดว่าเขาคิดอะไร คิดอย่างไร และเพื่ออะไร ซึ่งมีผลต่อการจัดการสื่อที่นอกเหนือจากประเด็นที่เกี่ยวกับ ความพึงพอใจและประโยชน์ทางกายภาพ

__________________________________________






 

เพิ่มคอมเมนต์ใหม่

การส่งความคิดเห็นของคุณ เราขอสงวนสิทธิ์เป็นดุลพินิจของทีมงานนะครับเพื่อง่ายต่อการเปลี่ยนแปลง, แก้ไข, เพิ่ม, หรือลบความคิดเห็นของคุณเหล่านี้และบางส่วนของข้อตกลงการใช้งานได้ตลอดเวลา โดยขออนุญาตไม่ต้องแจ้งให้ทราบล่วงหน้านะครับ สำหรับท่านใดอยากแก้ไขคอมเม้นท์ตัวเองต้องสมัครสมาชิกก่อนนะครับถึงจะแก้ไขปรับแต่งได้

รหัสป้องกันความปลอดภัย
รีเฟรช


เมนูหลัก

Warning: Parameter 1 to modMainMenuHelper::buildXML() expected to be a reference, value given in /home/veeranon/domains/veeranon.com/public_html/libraries/joomla/cache/handler/callback.php on line 99

สมาชิกเข้าสู่ระบบ





สมัครสมาชิกใหม่
*ลืม รหัสผ่าน หรือ ชื่อผู้ใช้

ตัวนับสถิติ

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterวันนี้2484
mod_vvisit_counterเมื่อวานนี้1568
mod_vvisit_counterสัปดาห์นี้12595
mod_vvisit_counterสัปดาห์ที่แล้ว8228
mod_vvisit_counterเดือนนี้44568
mod_vvisit_counterเดือนที่แล้ว43606
mod_vvisit_counterทั้งหมด1525616

Your IP: 54.81.187.157
วันนี้ ๒๕ ต.ค. ๒๕๕๗

Bookmark


ธรรมะบรรยาย วีดีโอธรรมะ หนังสือธรรมะ รวมรูปภาพ
 
คิดดี พูดดี ทำดี ชีวีมีแต่สุข ขออนุโมทนาในจิตกุศลของทุกๆท่าน
Youtube วัดป่าเจริญราช
Facebook วัดป่าเจริญราช